Akdeniz Rehberlik ve Araştırma Merkezi

Bazen kendimizi bir cendereye sıkıştırılmış gibi hissederiz. Bunalımlarımız had safhaya çıkar. Yaşadığımız anda neler hissettiğimiz, dışarıdan aldığımız mesajların bizde oluşturduğu etkiyle belirlenir. Bu mesajların bizim için olumsuz anlamlar içermesi veya bize öyle gelmesi zihnimizde büyür büyür ve içinden çıkılamaz hale gelir. Hele gençlerde bu çok daha önemlidir. Onların olumsuz mesajları, hoşgörüyle ve olumlu bir yaklaşımla karşılamaları çok mümkün değildir. İşte bu tür durumlar kaygıyı oluşturur. Biz burada sadece sınav kaygısı üzerinde duracağız. Sınav Kaygısı; sınav öncesinde öğrenilen bilgilerin sınav sırasında açığa çıkarılmasına engel olan ve öğrencinin sınav anında potansiyelini tam olarak kullanmasını engelleyip, başarıyı düşüren yoğun kaygı durumudur. Anlaşılacağı gibi çocuklarımızın sınavda istediğimiz başarıyı gösterememiş olmalarının tek nedeni yeterince çalışmamış olmaları değildir. Veliler olarak ne yazık ki başarısızlığın faturasını yalnızca öğrenciye keseriz ve üzerimize hiçbir şey almayız. Çocuklarımız çok iyi hazırlanmış olabilir, ancak sınav kaygısı bilgilerin ortaya çıkarılmasını engellediği için, hiç çalışmamış düşüncesini oluşturabilir. Sınav kaygısının oluşmasında en önemli pay sahibi kişiler ise anne ve babalardır. Dolayısıyla ebeveynler kaygıyı; nedenlerini, sonuçlarını, bu konuda neler yapmaları gerektiğini bilmeleriyle çocuklarının başarısızlığını engelleyebilir ve başarılarında çok ciddi pay sahibi olabilirler. SINAV KAYGISININ TEMEL NEDENLERİ: 1- Zamanı iyi kullanamama 2- Kötü çalışma alışkanlıkları 3- Beklenti düzeyinin gerçekçi olmaması 4- Mükemmeliyetçi yaklaşım 5- Görev ve sorumlulukları erteleme 6- Başarısız olma ve sonuçta buna göre yargılanma korkusu SINAV KAYGISININ GENEL ETKİLERİ: 1- Öğrenilen bilgiler transfer edilemez hale gelir. 2- Konuları anlamada ve düşünceleri organize etmede güçlükler yaşanır. 3- Dikkati toplamada problemler yaşanır. 4- Sınavın kendisine ve içeriğine değil, sınav sonucuna göre yaşanılacak olanlara odaklanır. 5- Zihinsel beceriler zayıflar, bu da bilgilerin hatırlanmasını engeller.Unutkanmış gibi bir görüntü oluşturur. 6- Sınava hazırlıkta kullanılan enerji boşa gitmiş olur. 7- Bir takım fiziksel rahatsızlıklar yaşanmaya başlanır. DUYGUSAL ETKİLERİ: 1- Sinirlilik- Gerginlik- Üzüntü 2- Düşük öz saygı- Yorgunluk- İlgisizlik 3- Utanç ve Suçluluk Duygusu 4- Değişkenlik gösteren ruh hali 5- Yalnızlık hissi DAVRANIŞSAL ETKİLERİ: 1- Uykuya dalma zorluğu veya erken uyanma 2- Duygusal patlamalar 3- Agresif davranışlar 4- Aşırı yeme ya da iştah kaybı 5- Titreme 6- Kaygı yaratan durumlardan kaçınma 7- Hiçbir şey yapmak istememe ZİHİNSEL ETKİLERİ: 1- Konsantrasyon zorluğu 2- Karar verme zorluğu 3- Unutkanlığın artması 4- Eleştiriye katlanabilme ve eleştiri yapabilme güçlüğü 5- Düşüncelerin çarpıtılması 6- Kendi kendini sürekli eleştirme Veliler olarak çocuklarımıza her zaman şu mesajı vermeliyiz. “ Çaba harcandığı zaman aşılamayacak engel yoktur ” Öğrencide oluşan endişe durumları da çok önemlidir. Bu durumlarında başarının önünde ciddi bir engel olduğunu söyleyebiliriz. Endişe durumları şu şekilde ortaya çıkabilir; 1- Başarılı olamayacağına kesin olarak inanma 2- Sınav sonuçlarının felaket olacağını düşünme 3- Aile ve yakınlarını hayal kırıklığına uğratacağını düşünme 4- Kaybederse bir daha hiçbir şeyin eskisi gibi olamayacağına inanma 5- Sınavdan kötü puan alacağını düşünme 6- Sürekli ya başarısız olursam korkularını yaşama 7- Herkesin kendisinden daha zeki olduğunu düşünme 8- Yetersiz ders çalıştığını düşünerek kendini suçlama Bu tür endişelerin yaşanması durumunda anne-babanın bu konuda çocuğa yardımcı olması ve okul psikolojik danışmanından yardım alması gerekir. Küçük yardımlarla bu endişe durumları ortadan kaldırılabilir. Çünkü; bu endişelerin çoğu yersizdir. Kaygının tanımını yapıp çocuğun üzerinde ne gibi etkileri olduğunu ortaya koyduktan sonra, kaygı yaratan unsurları sıralamamız gerekiyor. KAYGI YARATAN UNSURLAR: Yapılan bir araştırmada; OKS ve ÖSS giriş sınavlarına hazırlanan öğrencilerin kaygı düzeyi, genel cerrahi hastalarının kaygı düzeyinden daha yüksek bulunmuştur.Kaygı yaratan unsurları şu şekilde sıralayabiliriz; 1- Sürekli başarılı olma, kazanma, yenme çabası içinde olma 2- Sınavı bir saygınlık sorunu olarak düşünmek . ” Kazanamazsam akılsız olduğumu düşünecekler” gibi inançlar. 3- Geçmiş başarısızlıklarını unutmamak, genellemek ve gene başarısız olacağını düşünmek. 4- Kendisini başkalarıyla karşılaştırmak 5- Sınava hazır olmadığına inanmak 6- Yeterli zamanının olmadığını düşünmek 7- Sınav kötü geçecek şeklinde bir düşünceye sahip olmak Gelelim sınav kaygısı konusunda ailenin yapması gerekenlere; Anne-babalar olarak çocuklarımızı güya teşvik etmek için sürekli şu tür sözler söyleriz. 1- Bu kadar çalışmayla kazanamazsın 2- Bu kafayla gidersen zor kazanırsın 3- Amcanın oğlu Boğaziçi’ ni kazandı, görelim bakalım sen ne yapacaksın 4- Bak şuraya yazıyorum, böyle giderse kazanamazsın 5- Kazanamazsan hayatın boyunca yaşayacaklarını biliyor musun ? 6- Kazanamazsan ben ve tüm tanıdıkların hayal kırıklığına uğrayacaklar Bu tür sözleri çoğaltabiliriz ama önemli olan sonucu, sonuçta çocuğun motivasyonunu bozması. Anne-babalar olarak yapmamız gerekenler; 1- Kişisel beklentilerimizle, çocuklarımızın kapasitesi arasında bir denge kurmalıyız. Başaramayacağı şeyleri istememeliyiz. 2- İçimizden veya yüksek sesle çocuklarımızın beceriksiz olduğunu düşünmemeliyiz. Çünkü; bu düşünce çocuklar tarafından hissedilir. 3- Hayatta tek seçenek sınavmış gibi davranmamalıyız. Sınav sadece seçeneklerden birisi. Mutlu olmak için daha başka yüzlerce seçenek var. 4- Çocuğunuzu dinleyin. 5- Onu olduğu gibi kabul edin. 6- İletişim kurallarına dikkat edin. 7- Ona olan sevginizin belli şartlara bağlı olmadığını, her koşulda onu seveceğinizi söz ve davranışlarınızla belirtin. 8- Çocuğunuzun sorumluluklarını üstlenmeyin, sadece onu destekleyerek yardımcı olun. 9- Olumlu davranışlarını takdir edin, olumsuz davranışlarını ise yapıcı bir şekilde eleştirin. 10- Sınava hazırlık sürecinde sakin ve huzurlu bir ev ortamı oluşturun. 11- Yaptığınız her davranış, söylediğiniz her sözün çocuk üzerinde çok önemli etkileri olacağını unutmayın. Buna göre davranışlarınızı belirleyin. 12- Gösterdiğiniz ilgi ve sevgi doğal olsun, bunu sınava hazırlık sürecinde değiştirmeyin, abartmayın. Çocuklar bunu anlar ve bundan etkilenirler. 13- Gençliğin ne demek olduğunu biliyorsunuz, kendi gençliğinizi hatırlayın ve ona göre davranışlarınızı belirleyin. 14- Yaşanan sorunlarda önemli payın size ait olduğunu kabul edin. Çünkü; siz yetişkinsiniz, o sizin devrelerinizden geçmedi henüz. Çocuklarımız bizden ne istiyor ? 1- Eve geldiğinde güleryüz 2- Ailesinin kendisine güvenmesi ve desteği 3- Kötü puan alabileceğinin bilinmesi 4- Hoşgörülü yaklaşılması 5- Kendisinden çok fazla şey istenmemesi 6- Huzurlu bir ev ortamı 7- Olumsuz davranışlarının olabileceği 8- Kazanamazsa üzüleceğinizi ısrarla belirtmeyin 9- Beni başkalarıyla kıyaslamayın 10- Bana güvenin 11- Üstüme çok gelmeyin 12- Benden yapamayacağım şeyler istemeyin 13- Bana hakaret etmeyin 14- Sizin çocuğunuz olarak doğmak elimde değildi, ama seçme şansım olsaydı başkasının çocuğu olmak istemezdim.